LİZBON – Portekiz’de yaşayan binlerce göçmenin kaderini belirleyecek olan Vatandaşlık Yasası değişikliğinde sona gelindi. 1 Nisan 2026’da Parlamento’da kabul edilen ve vatandaşlık için gereken süreyi 5 yıldan 10 yıla çıkaran yasa tasarısı, şu an Cumhurbaşkanı António José Seguro’nun imzasını bekliyor. Kararın Mayıs ayı ortasına kadar netleşmesi beklenirken, göçmen topluluklarında “kazanılmış haklar” paniği yaşanıyor.
1. Vatandaşlık Yolunda Süre İkiye Katlanıyor
Yeni düzenleme, Portekiz’in yıllardır süren “en kolay vatandaşlık veren AB ülkesi” imajını temelden sarsıyor:
- 10 Yıl Şartı: Çoğu AB dışı ülke vatandaşı için süre 10 yıla çıkarıldı (Portekizce konuşan ülkeler ve AB vatandaşları için 7 yıl).
- Süre Hesaplamasında Yeni Devir: Bekleme süresi artık başvuru tarihinden değil, ilk oturum kartının düzenlendiği tarihten itibaren hesaplanacak. Bu, bürokratik gecikmeler nedeniyle halihazırda mağdur olan göçmenler için ekstra bir bekleme süresi anlamına geliyor.
2. Kritik Tarih: Mayıs Ortası
Cumhurbaşkanı Seguro’nun önünde üç yol bulunuyor:
- İmzalama: Yasa Mayıs ortasında imzalanıp Resmi Gazete’de (Diário da República) yayınlanırsa derhal yürürlüğe girecek.
- Siyasi Veto: Cumhurbaşkanı, yasanın “çifte cezalandırma” yarattığı gerekçesiyle yasayı Parlamento’ya geri gönderebilir. Bu, süreci birkaç ay daha uzatır.
- Anayasa Mahkemesi İncelemesi: Yasa, anayasaya uygunluk denetimi için mahkemeye sevk edilebilir.
3. “Kazanılmış Haklar” Mahkemeye Taşınabilir
En büyük belirsizlik, halihazırda Portekiz’de yaşayan ve 5 yıllık süresini doldurmaya çalışanların durumu. Anayasa Mahkemesi’nin 2025 sonundaki görüşü “başvurusu başlamış olanların korunması” yönündeydi; ancak Parlamento’nun son metninde bu geçiş süreci net bir şekilde tanımlanmadı. Uzmanlar, yasanın bu haliyle onaylanması durumunda binlerce “hak gaspı” davasının açılacağını öngörüyor.
4. Havalimanlarında EES ve “Uzatma Belgesi” Riski
Nisan ayında devreye giren biyometrik sınır sistemi (EES) ile birlikte seyahat kuralları da sıkılaştı:
- Dijital Kayıt: Artık pasaport damgaları yerine parmak izi ve yüz taraması yapılıyor.
- Sınır Geçiş Uyarısı: Portekiz hükümetinin süresi dolan kartlar için verdiği “idari uzatma” belgeleri sadece Portekiz sınırları içinde geçerli. Almanya veya Fransa üzerinden aktarma yapacak göçmenlerin, süresi geçmiş kartlarla seyahat etmeleri durumunda “belge geçersizliği” nedeniyle sınır dışı edilme riski bulunuyor.
5. Vergi ve Kira Piyasasında Mayıs Alarmı
- IRS Beyanı: 2025 yılı gelirleri için son tarih 30 Haziran. Özellikle yurt dışı gelirleri olanların Annex J formunu doldurması kritik; maliye (Finanças) küresel ağlar üzerinden denetimleri artırmış durumda.
- Konut Krizi: Yaz sezonunun başlamasıyla kiralık ev piyasası iyice daraldı. Ev sahipleri evlerini turistik kısa dönem kiralamaya kaydırdığı için, şu an uygun fiyatlı ev bulanların Haziran’ı beklemeden karar vermesi hayati önem taşıyor.
Sonuç: Portekiz’de vatandaşlık ve oturum süreçleri “gri bir alana” girmiş durumda. Eğer 5 yıllık sürenizi doldurduysanız ve dil sertifikanız hazırsa, yasa resmileşmeden başvurunuzu tamamlamanız sizi 5 yıllık ek bir bekleme süresinden kurtaracak tek yol olabilir.
